De Spaanse Burgeroorlog in Riffijnse Izran (gedichten)

De Spaanse Burgeroorlog was een groot conflict dat uitgevochten werd in Spanje van 17 juli 1936 tot 1 april 1939. De burgeroorlog was het resultaat van verschillende nationale en internationale ontwikkelingen. De desastreuze nederlagen van Spanje tegen Arif republiek waren een van de factoren.

Duizenden Riffijnen, waaronder minderjarigen, werden door Francisco Franco gerekruteerd om te vechten in Spanje. De Spaanse generaal vocht jarenlang tegen de Riffijnen en wist dat het taaie vechters waren, in 1916 raakte hij zelf levensgevaarlijk gewond in een van de vele veldslagen tegen de Riffijnen.

In dit artikel gaan we opzoek naar het standpunt van de Riffijnen betreft de burgeroorlog in Spanje en hun betrokkenheid in dit conflict. Het artikel zal zich baseren op ‘Izran’. Izran zijn traditionele Riffijnse gedichten die bezongen worden door alle lagen van de maatschappij. Aan de hand van deze izran kunnen we zien wat de algemene indruk van de Riffijnen was betreft de Spaanse Burgeroorlog.

 

  • Geen keus

Rabbi marmi nora? Rabbi marmi nazwa? Rabbi marmi nanna? Llah ihannik a yemma?
Wanneer werden we ingeschreven ? Wanneer hebben we de zee overgestoken? Wanneer hebben we de kans gekregen om ons moeder vaarwel te zeggen?
Deze izri (enkelvoud van izran) vertelt ons dat de Riffijnen snel werden gerekruteerd en dat ze amper de kans kregen om afscheid te nemen van hun dierbaren. Dit gaat over de Riffijnen die gedwongen werden gerekruteerd.

 

  • Hongersnood

Franco gebruikte ook de hongersnood die in Arif heerste om de Riffijnen te rekruteren. Jongeren die zich inschreven voor het leger waren verzekerd van voedsel en hun familie in Arif kregen een voedselpakket. Over dit onderwerp zijn er veel izran gezongen, wij hebben een paar uitgekozen:

Jjayi a yemma jjayi adh ppolsagh! Ijjen boyyot atachchagh ichten amtid awyagh!
Laat me moeder een agent/soldaat worden! Een stokbrood eet ik zelf en een andere breng ik voor jou!
Deze izri laat zien dat de Riffijnen over het algemeen dit blij waren dat hun kinderen in dienst gingen bij het Spaanse leger. Deze Riffijnen werden gezien als verraders, maar de hongersnood was voor een deel een reden om alsnog in dienst te gaan om te overleven.

Iga3dhad opolis iga3dhad inatto! Igwid kilo n nadra ichchit ofatto!
Een agent/soldaat kwam opgewekt thuis! Hij bracht een kilo mais verpieterd door wantsen!
Deze izri vertelt ons dat een soldaat in dienst van Spanje voedsel bracht naar zijn familie, de izri benadrukt dat de kwaliteit van deze voedsel zeer slecht was.

Iga3dhad opolis iga3dhad ikhayyaq! Igwid kilo n dra d kilo n sarvaw ineq!
Een agent/soldaat kwam verdrietig thuis! Hij bracht een kilo mais en een kilo dodelijk zemelen

 

  • Hoe keken de Riffijnse strijders tegen de oorlog?

Aan de hand van de komende izran gaan we zien hoe de gerekruteerde Riffijnen tegen de Spaanse Burgeroorlog keken:

Agharabo n Mritch matiadora sannaj! Rella tamurt inoe wi igha yoyoaren a chem yaj!
De boot van Melilla met een machinegeweer aan boord! Oh mijn dierbare vaderland ik verlaat je met tegenzin!
De Riffijnen werden gerekruteerd en naar Melilla gebracht en vandaar met de boot overgebracht naar Spanje. Deze izri laat zien dat de Riffijnen tegen hun zin werden naar Spanje werden gebracht.

Monand ihanjiren khsind ssiniyeth! Nachnin qa nohor gha Sappanya anammath!
De jongeren kwamen bijeen en namen een dienblad mee! Wij zijn vertrokken naar Spanje om daar te sterven!
Deze izri geeft aan dat de gerekruteerde Riffijnen wisten wat hen opwachtte in Spanje.

Agharabo oromi di Mritch itrajayi! Rella tamurt inoe 3ammas dhazrirayi!
De boot van de Westerling/Europeaan wacht op mij in Melilla! Oh mijn dierbare vaderland je gaat me nooit meer terug zien!
Ook deze izri laat zien dat de gerekruteerde Riffijn wist dat de kans op terugkeer zeer klein was.

Hadh iksas ofos hadh iksas odhar! A Sappanya dhiraft ighanagh ijjin dima3dar!
De een raakte zijn arm kwijt en de ander zijn been! Oh verdomde Spanje dat gehandicapten heeft gemaakt van ons!

Tomobin tazagwaght takhsid ima3dar! Takhsid El Abboudi d 3mar Akidar!
De rode auto (ambulance) bracht gehandicapten! Het bracht El Abboudi en 3mar Akidar!

 

  • De families van de gerekruteerde Riffijnen

De onderstaande izran geven ons een idee van hoe de familieleden van de gerekruteerde Riffijnen keken naar de gebeurtenissen.

Ghazzo dhayi thagga Sappanya di Malaga! Rami dhayi thawwi thawa n 3zizi marra!
De slachting die Spanje me heeft aangedaan in Malaga! Toen ze mij al mijn neven ontnam!
Een familielid vertelt over zijn verdriet om haar/zijn overleden neven. Het familielid geeft duidelijk de schuld aan Spanje voor het kwijtraken van haar/zijn dierbaren.

A thibrighin nnagh waqat3and bo rayas! Dhosid ijjen tabrat zi Sappanya labas!
Oh onze meiden geef de hoop niet op! Een positief bericht is gearriveerd uit Spanje!
De Riffijnen die naar Spanje werden gebracht om te vechten hebben moeders, zussen, vrouwen en vriendinnen achtergelaten. Deze familieleden kregen alleen maar negatief nieuws te horen. Deze izri probeert ze moed in te spreken en vertelt ze geen hoop op te geven. De izri geeft ze hoop dat hun dierbaren in Spanje het goed maken.

3amayn ikkigh kh thichchat n rabhar! Trajigh apolis zi Al Hoceima adid-har!
Twee jaar lang heb ik zitten wachten op de rand van het strand! Wachtend op de soldaat die verschijnt uit Al Hoceima!
Deze izri vertelt ons over een familielid die twee jaar lang heeft zitten wachten op de terugkeer van haar/zijn dierbare!

 

  • Tegenstanders van de dienst in het Spaanse leger

Hieronder gaan we izran zien die tegen de dienst in het Spaanse leger waren. Waarschijnlijk waren het geen familieleden van de gerekruteerde Riffijnen.

A tamghart opolis ikfam zi remsammen! Aqa agaz inem gi Sappanya ismem!
Oh echtgenote van de soldaat heb je nog niet genoeg van Ramsammen (soort pannenkoek)! (Het lichaam van) je man is aan het rotten in Spanje!

A tamghart opolis ma ita3jibam odhir? Aqa agaz inem 7 iyyam oyandir!
Oh echtgenote van de soldaat hou je van druiven? Je (overleden) man is al zeven dagen niet begraven!
Deze 2 izran vertellen verschillende zaken. Het bevestigt als eerst dat de soldaten naar Spanje gingen om hun families te ondersteunen met voedsel. Het vertelt ons ook dat het voorkwam dat de gevallen Riffijnen in Spanje niet begraven werden maar dat hun lichamen aan het rotten waren op het slagveld.

Watiwigh apolis wakha yiri dh nwar! Wakha iri ihakkam zi Mritch ar Nadoar!
Ik zal niet trouwen met een soldaat al is hij knap! Al heeft hij macht van Melilla tot Nador!

Watiwigh apolis wakha adhayi iwzen! A dboyyot n waghroum ifarqit kh azyen!
Ik trouw niet met een soldaat al waardeert hij mij! Een stokbrood moet hij in tweeën delen!

Deze twee izran laten zien dat de Riffijnse meiden de soldaten in dienst van Spanje niet hoog hadden staan! (In de Riffijnse traditie is het een gebruik dat verraders verstoten worden en dat er niet mee getrouwd wordt). Deze meiden geven duidelijk aan dat ze niet zullen trouwen met deze soldaten al zijn ze knap, hebben ze macht en willen ze hen behandelen als koninginnen! In de izran merken we ook een duidelijke denigrerende toon tegenover deze soldaten.

A biyyes abyas inem 3adras aziyyar! Apolis n Madrid wallah 3ammas id-har!
Maak je riem stevig vast (zet je schrap voor het slechte nieuws)! De soldaat van Madrid zal nooit terug komen!
Wij kunnen niet uitmaken of deze izri gezongen is door familieleden van de soldaten of de tegenstanders ervan. Maar het geeft een boodschap aan de familieleden van de soldaten om zich voor te bereiden op negatief nieuws uit Spanje.

 

  • Izran over nazi-Duitsland, bondgenoot van Franco!

Verschillende landen waren betrokken bij de Spaanse Burgeroorlog. De fascist Franco werd gesteund door Portugal, nazi-Duitsland en Italië. De communisten werden gesteund door de Sovjet-Unie en Mexico.
Sommige izran vertellen ons over de betrokkenheid van Duitsland bij het conflict. Deze izran waren tegen Duitsland die aan de zijde van Franco vocht.

Van de volgende izri kunnen we gerust zeggen dat het een omroep is om Duitse producten in Arif te boycotten.

Sokkar azagwagh idhammen n Arokho! Is3anithidh Aliman i Morro athiso!
De rode suiker, het bloed van de Rojo/Roden (Spaanse communisten)! Gebracht door Duitsland opdat de moren het drinken!
Deze izri kan geïnterpreteerd worden op verschillende manieren. Wij geven de volgende uitleg: Rode suiker was suiker met roodachtige kleur die verkocht werd in Arif. De Riffijnen kwamen erachter dat het een Duits product was. Volgens de izri is deze suiker rood door het bloed van de communisten, het kan verwijzen naar dat het kopen van dit product als steun wordt gezien voor de oorlog tegen de communisten.

Aliman Aliman a mmis n tifonasin! D shek idhanegh ijjin nassodom thiziyyathin!
O Duitsland het kind van koeien! Door jou laten we flessen lekken!
Het ontbreekt ons aan de nodige context om deze izri te vertalen, vandaar dat we het letterlijk hebben vertaald. Wat de izri wel duidelijk maakt is dat de Riffijnen niet blij waren met de Duitse steun aan Franco en dat ze ook Duitsland verantwoordelijk stelden voor hun leed.

 

  • No Pasaran!

De Riffijnen kwamen ook voor in de Spaanse liederen. De bekende ‘No Pasaran’ van de communisten had het ook over Moros/Moren. Het woord Moren wordt gebruikt voor de Noord-Afrikanen. Het komt oorspronkelijk van het woord Mauri, de naam van een oud Riffijns koninkrijk. Het huidige Mauritanië is ook van het koninkrijk Mauri afgeleid.

In het lied ‘No Pasaran’ wordt onder meer het volgende gezegd:
Los Moros que trajo Franco
De Moren die Franco meebracht
En Madrid quieren entrar
Willen Madrid binnenkomen
Mientras queden milicianos
Zolang de milities (van de communisten) er zijn
Los Moros no pasaran!
Zullen de Moren er niet langs komen!

 

De bovengenoemde izran staan in het boek ”سؤال الأمازيغية: البناء, النظرية”.