De vrouw in de Amazigh taal en cultuur

Het is bekend dat de Amazigh natie in haar meer dan 7.000 jaar bestaan verschillende koninginnen, prinsessen, vrijheidsstrijdsters en andere vrouwelijke historische figuren heeft voortgebracht die belangrijk en beslissend waren voor het Amazigh volk. Maar in dit artikel ga ik stilstaan bij de afkomst en de betekenis van het woord Tamghart (vrouw) in de Amazigh taal.

De vrouw in de Amazigh taal
Tamghart is afkomstig van het woord imghar/thamghar en dat betekent “iets groots” of “grootheid”. Volgens de Amazigh taal is de vrouw dus een grootheid, maar niet alleen dat. In de Amazigh taal is het heel makkelijk om de vrouwelijke en mannelijke woorden van elkaar te scheiden: je neemt het mannelijk woord en voegt de letter ‘t’ toe aan het begin en nog een ‘t’ aan het eind. Zo krijg je de vrouwelijke vorm ervan.
Voorbeeld: ‘afoenas’ (stier) wordt tafoenast (koe) en ‘a7amouch’/’a7anjir’ (jongen) wordt ta7amoucht/ta7anjirt (meisje). Je gaat dus denken dat als we de t’s weghalen van het woord “Tamghart” (vrouw), dat we dan het woord ‘man’ krijgen. Maar dat is dus niet zo.

Als we de t’s weghalen krijgen we het woord amghar en dat betekent in de Amazigh taal ‘leider’. De ‘man’ in het Tamazight betekent Aryaz/Argaz. De vrouw in de Amazigh taal betekent dus grootheid en leider. Zien we dat dan terug in de cultuur en traditie ga je jezelf afvragen? Natuurlijk! En niet alleen in de geschiedenis maar ook in de huidige tijd.

 

Vrouwelijke historische figuren:

  • Koningin Dihya, zij bevrijdde de laatste kuststeden die nog in handen waren van de “Romeinen” en versloeg de Arabische legers meerdere malen. De Arabieren waren zo bang voor haar dat ze haar Kahina (tovenares) noemden omdat ze niet geloofden dat een normale vrouw legers kon leiden en hen bittere nederlagen kon bezorgen.
  • Tin Hinnan, Amazigh koningin en de spirituele moeder van de Toeareg Imazighen. Het verhaal gaat dat Tin Hinan een caravan leidde van Tafilalt richting het oosten, de reis duurde te lang en de honger en dorst dreigde Tin Hinnan en haar metgezellen. Toen merkte haar werkster Tagamat een lijn mieren die graan vervoerden, Tin Hinan beveelde de caravan toen om in de tegenovergestelde richting van de mieren te lopen en zo kwamen ze aan in Ahogar dat rijk was aan voedsel en water. Tin Hinan stichtte hier de kern van haar koninkrijk en met behulp van haar adembenemende schoonheid en haar intelligentie wist ze de meeste Toeareg Imazighen te verenigen onder haar koninkrijk van Libië en Tsjaad in het oosten tot Mauritanië in het westen. De tombe van deze koningin werd in 1925 geopend door de Fransen, haar stoffelijke overschot is overgehaald naar een museum in de hoofdstad Algiers, daar ligt ze al meer dan 50 jaar in een glazen kist versierd met zilveren en gouden sieraden die met haar waren begraven evenals haar leren kledij. Een analyse van het skelet van Tin Hinan toont aan dat ze leefde in de vijfde eeuw na christus, voor de komst van de islam. Veel van de Toeareg adellijke families sinds de heerschappij Tin Hinan tot de dag van vandaag dragen de familienaam van hun moeders en niet van hun vaders.
  • Rella Buya, prinses Buya, zij wordt nog steeds geëerd in de izran liederen in Arif, er is niet veel bekend over deze koningin, sommigen zeggen dat het een andere naam van Dihya is, anderen zeggen dat ze prinses was in het koninkrijk Noukour. Wat wel zeker is dat deze vrouw belangrijk en zeer geliefd was bij haar volk en daarom leeft ze nog voort in de izran liederen.
  • Aicha Kandisha oftewel Contessa (protugees voor gravin) Aicha, leefde in de 16de eeuw en was de dochter van de prins van Chaouen, trouwde met de graaf van Titawin/Tetouan die onder de macht van haar vader was, na zijn dood regeerde ze zelf over de stad Titawin, Aicha kandisha die bekend stond om haar adembenemende schoonheid en haar intelligentie ging in 1541 een politieke huwelijk aan met de Riffijnse koning Ahmed van de Wattasid dynastie uit Tazouda (in de buurt van het huidige Nador), op deze manier wilde Aicha en Ahmed Arif verenigen om de aanvallen van de Portugezen en de Marokkaanse Saadiddynastie af te slaan.
  • Fatima Ntsoumer, zij leidde het verzet van de Imazighen van de Aurès tegen de Franse bezetter.
  • De rol van de Riffijnse vrouw tijdens de oorlog van de Riffijnse republiek tegen Spanje, Frankrijk en Marokko. De Spaanse historicus Juan Padro zegt zelfs in zijn boek dat er Riffijnse vrouwen deelnamen aan de slag om Anoual. Juan zegt dat nadat het Spaanse leger op de vlucht was geslagen en in de val van de bergpas Izomar viel verscheen een groep Riffijnse meiden uit de omringende dorpen gewapend met messen, knuppels en stenen om-volgens de schrijver-”deel te nemen aan de slachtpartij”. Naast de fysieke deelname aan de strijd tegen de vijand verzorgde de Riffijnse vrouw voor de gewonden, speelde een belangrijke rol in de bevoorrading van de soldaten aan het front met zowel voedsel als munitie, zorgde ervoor dat het moraal van zowel de soldaten als de thuisfront omhoog was door de schitterende izran liederen die over de heldhaftige daden en veldslagen gingen. En het belangrijkste is dat de Riffijnse vrouw voor het gezin zorgde en het land bewerkte terwijl de mannen aan het front waren, een zware taak die de sterke vrouwen uitstekend uitvoerden. Het was dan ook niet gek dat Spanje, Frankrijk en Marokko de Riffijnse huizen en dorpen met gifgasbommen begonnen te bombarderen met als doelwit de Riffijnse vrouwen en kinderen, dat was 1 van de belangrijkste oorzaken waardoor de Riffijnse regering capituleerde nadat duidelijk werd dat de vijand het Riffijnse volk wilde uitroeien.