Kritiek op de inefficiëntie en ongelijkheid van het Marokkaanse waterbeheerbeleid

Ait Bouayach, Arif.

Een nota van het Marokkaanse Instituut voor Beleidsanalyse (MIPA) hekelt het waterbeheerbeleid in Marokko, zowel in het verleden als het heden. Met de titel “Waterbeleid voor irrigatie in Marokko heeft de waterschaarste vergroot, het is tijd om anders te denken”, beschouwt MIPA het beleid niet alleen als ongeschikt voor klimaatverandering, maar ook als zeer ongelijk, genomen tijdens een noodsituatie als reactie op sociale conflicten. De irrigatiestrategie zou bijvoorbeeld de kleine boeren verwaarlozen ten gunste van grote landeigenaars, waaronder Mohamed VI zelf, die groenten en fruit produceren voor de export.

“Sinds de ‘onafhankelijkheid’ van Marokko het beeld gecreëerd van een land dat zich inzet voor water- en voedselzekerheid. Men kan echter niet voorbijgaan aan de opeenvolging van noodplannen die nog steeds worden gelanceerd om de catastrofale gevolgen van droogte te verzachten”, zegt Amal Ennabih, auteur van dit document. Dit is de eerste samenwerking met MIPA door deze doctoraatsonderzoeker politieke wetenschappen aan het Instituut voor Politieke Studies in Lyon.

Waterschaarste blijft een terugkerend probleem in het Allawitische koninkrijk en dreigt te verergeren. Eind september 2019 schatte de Marokkaanse Economische, Sociale en Milieuraad de watervoorraden van het land op minder dan 650 m3 per persoon per jaar, vergeleken met 2.500 m3 in 1960. De organisatie schatte dat ze in 2030 onder de 500 m3 zouden kunnen vallen en dat klimaatverandering zelfs zou kunnen leiden tot het verdwijnen van 80% van de beschikbare watervoorraden in Marokko in de komende 25 jaar.

In januari dit jaar kondigde Mohamed VI een ‘Nationaal prioriteitsprogramma’ af voor de levering van drinkwater en irrigatie. Dit programma duurt zeven jaar en zal 115 miljard dirham belastinggeld kosten.
Amal Ennabih vraagt zich af waarom het regime blijft aandringen op noodplannen op korte termijn terwijl het probeert om te gaan met structurele gevolgen van klimaatverandering. De auteur bekritiseert ook het besluit: “Is het uitstellen van het ontwerp van een nieuw waterbeleid, dat rekening houdt met structurele droogte, een weigering om de bescheiden resultaten van vroegere en huidige waterzekerheidsbeleid te erkennen?”

Volgens de MIPA-nota houdt waterschaarste “niet verband met de groeiende vraag naar watervoorraden door huishoudens of de industriële sector (inclusief de toeristische sector), aangezien beide ongeveer 20% van de beschikbare waterbronnen verbruiken. In feite, waterschaarste in Marokko houdt nauw verband met de manier waarop water wordt gebruikt voor irrigatie, dat elk jaar ongeveer 80% van het water in Marokko verbruikt”.

”De landbouwstrategie, die is gebaseerd op een ‘opslaan en bewaren’-benadering van water voor irrigatie, is geïmplementeerd om boeren afhankelijker te maken van regenval en kwetsbaarder voor droogte. Het toenemende gebruik van technologie kan enkele voordelen hebben, maar er blijven serieuze problemen bestaan. Marokko geef prioriteit aan irrigatie voor zijn export en, voor een land dat lijdt aan waterschaarste, betekent export van zijn landbouwproducten het exporteren van een deel van zijn broodnodige water “, zegt de auteur. Een enkele zin vat het probleem samen: ‘80% van de bruikbare watervoorraden wordt gebruikt om 15% van het bruikbare landbouwoppervlak van Marokko te irrigeren, wat bijdraagt ​​aan 75% van de landbouwexport van het land.’

De MIPA merkt op dat “Marokko een landbouwwatermodel heeft gebouwd dat paradoxaal genoeg ongelijk is: water dat wordt opgeslagen door meerdere en dure hydraulische systemen wordt voornamelijk geëxporteerd in de vorm van citrusvruchten, ander fruit en groenten, terwijl kleine boeren te maken hebben met de gevolgen van gebrek aan regen en uitputting van watervoerende lagen”.

Het document wijst erop dat “het huidige irrigatiebeleid de sociale ongelijkheden kan hebben verergerd. Enerzijds is het vooral ten goede gekomen aan grote boeren, aangezien de belangrijkste begunstigden van het waterbeleid ondernemers zijn, boeren die zich richten op productie voor de export. Aan de andere kant heeft de traditionele Marokkaanse boer die afhankelijk is van regenval en watervoerende lagen niet zo veel baat gehad bij de modernisering van de landbouwsector en heeft het beleid soms zelfs meer problemen veroorzaakt dan aanvankelijk”.

Link naar de nota