De Imazighen van Egypte doen hun best om hun taal te redden

Youssef Diab rijdt met zijn vrachtwagen door de Egyptische oase van Siwa en zingt pakkende liedjes in een lokaal Amazigh dialect dat ondanks de dominantie van het Arabisch aan het leven vasthoudt.

De VN heeft Siwi, het meest oostelijke dialect van Tamazight die in Noord-Afrika wordt gesproken tot aan de Atlantische oceaan, geclassificeerd als “bedreigd”.

Maar weinig volwassenen in de oase spreken Arabisch als hun hoofdtaal, en de kinderen die aan de voet van het oude plaatselijke fort spelen, praten en schreeuwen in Siwi.

Diab, een 25-jarige toeristengids met de Amazigh vlag op het achterraam van zijn voertuig, is ervan overtuigd dat de taal zal overleven. ‘Iedereen gebruikt het hier’, zei hij.

De Imazighen van Siwa zijn een van de belangrijkste taalminderheden in Egypte, het dichtstbevolkte ‘Arabisch sprekende land’ met ongeveer 100 miljoen inwoners en lange tijd de vaandeldrager van het pan-Arabisme.

Gelegen op ongeveer 560 kilometer van Caïro, kwam hun oase pas onder staatscontrole toen het in 1820 werd bezet door Mohammad Ali, de stichter van het moderne Egypte.

Door het isolement “konden Siwa en zijn inwoners hun specifieke tradities behouden, evenals hun taal die hen onderscheidt van de reguliere Egyptische cultuur”, zei sociolinguïst Valentina Serreli, die haar proefschrift schreef over de taal in de oase.

Pas in de jaren tachtig kwam Arabisch vaker voor, grotendeels dankzij “toerisme, massamedia en mobiliteit voor hoger onderwijs of voor werkdoeleinden”.

Taal nog steeds ‘dominant’
De VN schatten in 2008 dat 15.000 mensen in de oase, de helft van de bevolking, Siwi spreken. Maar Serreli schat dat het werkelijke aantal rond de 20.000 ligt.

“UNESCO beschouwt de taal als ‘absoluut bedreigd’ omdat ‘kinderen de taal niet langer als moedertaal thuis leren'”, zei ze. Maar “voor zover ik weet, is dit niet waar”. “De taal is dominant in … gesprekken, zelfs tussen jonge leeftijdsgenoten.”

Ibrahim Mohamed, een oudste van een van de 11 stammen in de regio en een gerespecteerd figuur in Siwa, zei dat Siwi centraal staat in de “Amazigh-identiteit” van de oase.

En ondanks een toestroom van toeristen in de afgelopen decennia, blijft de oase relatief geïsoleerd, bereikbaar via een enkele weg vanaf de Middellandse Zeekust.

“Siwa is voor de Siwi’s wat water is voor de vissen – ze zouden het voor niets verruilen”, zei Mehdi al-Howeiti, het hoofd van het plaatselijke VVV-kantoor. Als zoon van de oase studeerde hij ergens anders maar keerde terug naar Siwa om te wonen.

Inspanningen voor behoud
Ondanks die toewijding aan hun wortels, staan ​​de inwoners van Siwa voor verschillende uitdagingen bij het beschermen van hun taal, waaronder de culturele dominantie van het Arabisch en het feit dat de taal alleen binnen gezinnen wordt overgedragen.

“In het verleden spraken onze ouders alleen Siwi, wat niets gemeen had met het Arabisch”, zei stamoudste Mohamed, die een zwart kalotje in Libische stijl op zijn hoofd droeg. “Tegenwoordig komt de taal steeds dichter bij het Arabisch.”

En hoewel Egyptische curricula vreemde talen bevatten, wordt geen van de belangrijkste minderheidstalen van het land – Siwi en Nubisch – op scholen onderwezen.

“De taal moet formeel worden onderwezen, zodat het niet verdwijnt”, zei Mohamed.

De lokale organisatie “Children of Siwa” heeft inspanningen geleverd om de taal te behouden.

In samenwerking met Noord-Afrikaanse en Italiaanse partners publiceerde het in 2012 een verzameling liedjes, gedichten en spreekwoorden in zowel het Siwi als het Arabisch. Het was het product van twee jaar werk met 60 jonge lokale mensen en ouderen.

Maar ondanks die inspanningen is het boek nu uitverkocht en is er niet genoeg geld voor een nieuwe editie, zei de vice-president van de vereniging, Yahya Qenaoui. “We moeten meer doen om ons erfgoed te behouden”, zei hij.

“We kunnen geen 10 procent doen van wat we zouden willen doen … de vereniging krijgt geen financiering”. Maar Diab blijft hopen dat Siwi zal overleven.

“Op school leert mijn zoon Ibrahim Arabisch, hij leest en schrijft het, maar thuis moet hij Siwi spreken”, zei hij.

Lees het originele artikel in Engels op AfricaNews.com

 

Siwa

Het is bekend dat de oase al sinds het 10e millennium voor Christus bewoond werd. Het eerste bewijs van enig verband met Farao Egypte is de 26e dynastie, toen een necropolis werd opgericht.

Oude Griekse kolonisten in Cyrene maakten rond dezelfde tijd (7e eeuw v.Chr.) contact met de oase en de orakel-tempel van de Amazigh god Amon, die volgens Herodotus het beeld van een ram nam.

Tijdens zijn campagne om het Perzische rijk te veroveren, bereikte Alexander de Grote de oase om een bezoek te brengen aan het orakel van Amon. Tijdens Ptolemaeïsche Egypte noemden de Egyptenaren de oase sḫ.t-ỉm3w, wat “Veld van bomen” betekent.

Het bewijs van het christendom in Siwa is onzeker, maar in 708 verzetten de Siwanen zich tegen een Arabisch leger en bekeerden zich waarschijnlijk pas in de 12e eeuw tot de islam.

In de 12e eeuw vermeldt Al-Idrisi dat het voornamelijk werd bewoond door Imazighen, met een Arabische minderheid. Een eeuw eerder verklaarde Al-Bakri dat er alleen Imazighen woonden. De Egyptische historicus Al-Maqrizi reisde in de 15e eeuw naar Siwa en beschreef hoe de taal die daar gesproken wordt vergelijkbaar is met de taal van de Zenata (zelfde aftakking als het huidige Riffijns en Chaoui in de Aures).

Siwa was ook de plaats van gevechten tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog. De Long Range Desert Group (LRDG) van het Britse leger was hier gevestigd, maar Rommel’s Afrika Korps veroverde de oase maar liefst drie keer. Duitse soldaten gingen schaarsgekleed ondergedompeld in het meer van het orakel, in strijd met de lokale gebruiken die openbare naaktheid verbieden. In 1942, terwijl de Italiaanse 136ste Infanterie Divisie Giovani Fascisti de oase bezette, werd in Siwa een kleine Egyptische marionettenregering in ballingschap opgericht. De oase maakt een korte verschijning als basis van de LRDG in de oorlogsfilm Ice Cold in Alex uit 1958.

De drie scheikundige benamingen salmiak, ammoniak en ammonia zijn vernoemd naar de oase Siwa die ooit Ammonium heette omdat het de thuisplaats was van de belangrijkste tempel voor Amon.